Бекмæрзай Лæдзæг.

Къибирти Амурхан

Гудзети Бекмæрза Америкæмæ фиццаг цæугути хæццæ рандæ’й, æ тухст уавæрмæ гæсгæ. Ести бакосун æнгъæлæй. Æздæхгæ ба æрæгиау æрбакодта, Фидибæсти Устур тугъди размæ. Уæдмæ Уæрæсей æрцудæй революци, ниффедар æй нæуæг цардарæзт.

Ардигæй ку цудæй, уæд ин уосæ адтæй. Хæстбойнонæй æй ниууагъта. Мæйи фæстæ ин, Геуæрги æхсæви, лæхъуæн райгурдæй. Æ ном дæр – æ хæццæ.

Бекмæрза Америки дæр бийнонтæ искодта. Дууæ биццеуи ин исæнтæстæй. Уой ка фæууидта, фал хабар игъустæй: биццеутæ æ хæццæ дигоронау къæр-кърæй дзурдтонцæ.

Уоми Бекмæрза шахтæмæ бацудæй. Иннетæй арæхсгæдæр ке адтæй, уомæ гæсгæ рæмодзæгæй куста. Еухатт æрцудæй бæлах. Исрæмугъди æ галеу уæрæгбæл æрхъез фæцæй æма ин фæссахъат æй. Еу минккъий ибæл тæлфгæ цæун райдæдта. Лæдзæг райста, фал æ гъуддаг ба нæ ниууагъта.

Куста æма дзæбæх цардæй æ бийнонти хæццæ, хъæбæр дзæбæх. Фал ибæл фæстаг рæстæги цидæр æрцудæй: нирхун, нирхæндæг æй. Æ дзæбæх цард ин донадæ дæр нæбал кодта. Нур ами æхемæ дзæгъæл æркастæй, хуæрз дзæгъæл. Фунти амæттаг бацæй. Нæхемæ – Дигори, Æхсæргини фестидæ. Дессаг æй, адæймаги авдæни фиццаг кæми ранкъосонцæ, еци рауæнæн æмбал куд нæййес! Е дуйней мулкитæй хъазардæр æй…

Æнæ дузæрдугæй ниффæндæ кодта: «Æздæхун мæ Фидибæстæмæ. Уæддæр ма ймæ мæ харæ фæххæссон…» Низзæрдмæгур æй æ бинойнаг Евæ, хабар фегъосгæй. Фал æй зудта, -еудзурдон æй æма’ й неке бауорамдзæнæй.

Бекмæрза æрæнцадæй Дигори зæнхæбæл. Цудæй фестæгæй сæ гъæу Æхсæргинмæ. Арви тахтæй æви зæнхæбæл æфсардæй, уой æ фурцийнæй нæ лæдæртæй. Исхард кодта гъæумæ. Цæуй сæ гъæунги рæфтигон. Заманай идзулд бон. Лæги ба хæрæмегъæ æрæмпурста. Æ къахи фийтæ дæр нæбал уидта, уæддæр цæуй. Ами цъундити дæр ердзæнæй æ хæдзарæ.

Адæн ибæл æмбæлунцæ. Салам син дæттуй. Уинунцæ æнахур бæлцон. Каргун лæг, æ цуд ба – рæуæг – лæхъуæнау. Бæрзонд, байдзæг, фæлахс. Æ галеу къахбæл зинна-нæзинна тæлфуй. Цæуй, къобосгин лæдзæгæй зæнхи уæлфадбæл нидзæвгæ. Æрлæудтæй æма рахесæрдæмæ баздахтæй. Цидæр æнахур æнкъæрæн æй æ хæдзæрæмæ бахаста. Æ лæдзæги фиййæй дуар бахуаста. Бацудæй медæмæ, - хæдзаридзаг бийнонтæ. Фал си ке фæсмæруй?

Еунæг адæймаги – æ бийнойнаг Уархани. Е дæр æй базудта. Мæнæ æ фурт Геуæрги. Фиццаг хатт уинуй æ фиди, цийнæ йбæл кæнуй. Зæрдæй нæ, фал уотид фæтки туххæй. Уомæн æма’ й фидау æ уæрагбæл некæд барæвдудта, æ хъури буни ‘й некæд ниттухта. Гъо, аци уавæри, цæмæй зæрдæй кæрæдземæ æрхæстæг уонцæ фидм æма фурт, уомæн рæстæг гъæуй…

Бекмæрзамæ уинунмæ цудæнцæ синхонтæ, хæстæгутæ. Хабармондаг уоститæ куд нæ фарстайуонцæ бийнонти, ци уин исхаста уæ америкдзау, зæгъгæ. Ци загътайуонцæ хæдзаронтæ? Фал сæбæл кæ æууæндтæй. Дзурдтонцæ: «Гъо, мадта гъæздуг Америкаæй ревæдæй, æ къохтæ æ рони, уотемæй исцудæй. Æ лæдзæгæй хъуæлти гъазгæ». Уæдмæ еци хабар некебæл гъудæй.

Бекмæрза фæлтæргæ цудæй ами уавæртæбæл. Æрмæст æ зæрдæ нæ райста нæуæг цардарæзт. Фал зундгин, хебæлхуæцгæ лæг – некæд неци дзурдта еуæрдæмæ дæр, иннердæмæ дæр. Æнæуой дæр æ карæ исцудæй æма ‘й неке нецæбæл дæмдта.

Хъæбæр тагъд исхæдзæйрон æй. Синхи дæр, гъæубæсти дæр адæни тумугъмæ цудæй. Неци байронх æй æгъдæуттæй. Уой рæсугъдæн дигорон финги æгъдау неке хаста. Финги бадти – уæздан. Зуст нецæбæл исдзурдтайдæ. Фудхуæрдæ, фудниуæзти нæ бакодтайдæ. Æ ракувд цубур æма рæсугъд.

Æгустæй берæ нæ бафæразта. Исæнтудта мудибиндзитæ, уонæмæ зилдæй. Муд ку фæззиннидæ, уæд си хинста синхонтæ, хæстæгутæ, сабийти. Уарзта еунæгæй фæсдзæгати бабадун. Цидæр æнахур æвзæгбæл æхецæн сур-сур кæнидæ. Уæд байдзулидæ, уæд нинкъард уидæ дзоргæ – дзорун. Еци рæстæги еске дзурд не ‘гъосидæ, цæуæги не’ стæфидæ. Æвæдзи, уæд е ‘ дарди бийнонти хæццæ дзоридæ. Синхи сувæллæнтæ’й æрлæдæрдтæнцæ æма ймæ сосæгæй нийгъосиуонцæ.

Гъо, фулдæр еунæгæй бадидæ. Æ хуæздæр дзорæг æмбал æ къобосгун лæдзæг. Салин бос ин ибæл æфтуд. Уоми æ рæхес къох раласидæ. Уæгъдæ’й нæ уагъта. Некæд æй неке арми бакодта: нæдæр бийнойнагæй, нæдæр æндагонæй.

Уотемæй Бекмæрза, Америкаæй ку æрбаздæхтæй, уæд ма гъæубæсти æхсæн инсæй анзи фæццардæй. Ескæд ибæл æ фурт Геуæрги бадугъ дугъ кæнидæ: «Гъи, Америки уой бæрцæ фæцæй æма нин ци исхаста? Еу уаддумги нæбæл, æвæдзи, нæ сумпæг хæдзæрæ рауæздзæнæй». Фиди гъостæбæл æрцæуиуонцæ фурти дзубандитæ, фал имæ нæ батхалидæ. Æхемæ’ й нæ цъухихæлд кодта…

Бекмæрза уойбæрцæ фæццæргæй, сæйги номæн æ сæр нивæризæни рагъбæл некæд æрæвардта. Æрæги ба æрбатухстæй: æ сæр ибæл зилдæй, æ цæститæ тартæ кодтонцæ. Æ лæдзæг аййевæй æ бунати, хуссæни буни байвардта æма хуссæни æхе æруагъта. Æ уавæр хуарз кенæ’ й, уой дохтур бийнонтæн балæдæрун кодта. Бекмæрза æхуæдæг дæр уидта æ гъуддаг.

Æмбурдтæ йбæл кодтонцæ синхонтæ, хæстæгутæ. Еубон изæрæрдæмæ æ цæстæй ракастæй, æхе дæр раргъувта. Сæйгæфæрсгутæ рафедудæнцæ.

Бийнонтæ сæхебæл дуар ку рахгæдтонцæ, уæд Бекмæрза бадзурдта æ фуртмæ: «Биццеу, хæстæг мæмæ æрбацо. Дæлæ хуссæни бунæй лæдзæг раесæ, уæдта дæ ходæ æрхæссæ». Фурт уотæ бакодта. Фидæ ин лæдзæги къобосæр разелун кодта (æнцонæй зилдæй). Лæг æхемæ æрбайста, исæргъувта æй æма фурти ходæмæ сугъзæрийнæ æхцатæ ниггæр-гæр кодтонцæ.

Уоййадæбæл Бекмæрза æхе хуссæни радæргæмæ кодта æма мæрдон фунæй бацæй.