Мамукаев Казбек. Стихи. Лето 2022. Дигоронау

МÆ ФÆНДУРИ ГЪЕС

Ци цъæхснаг æй, цæмæй конд æй
Мæ фæндури итинг гъес, –
Дуккаг уод кæд ес æ уоди,
Æ зæрди ма зæрдæ ес.

Сæумæсарæй изæрсармæ
Куд ин æнтæсуй цæгъдун, –
Æ зæллæнгтæ – Арви дуармæ,
Æ сосæгтæ – мæ рæбун.

Ехх, ку ʻй уайдæ Арви арфæ,
Тæходуйтæ-тæходуй!.. –
Хорæрцъýнди ʻй Балисафæг
Зæрин тунæй фæлгъæндуй.

08.08.2022

Дзурдуат:

Балисафæг – звезда, которая первой появляется на небе после захода солнца
Фæлгъæндун – здесь: окрашивать

КÆСТÆРТÆМÆ

Исбайлæгъ уотæ, кæстæртæ,
Дзилли гъæйтти - фæдесон, -
Идзаг байлæхъ зæрди фæттæй
Уæд уæ нур æма уе 'сон!

Ма кометæ фудæнхæлтæн
Сæ фæсмæртæ уодæнсун, -
Нæ кадæнгитæ, цæгъдтæлтæ
Ма бауадзетæ гæлдзун!

Кæрæдзей гъес ма хуæретæ,
Ма уæ асодзæд соцъа, -
Хæлар лимæнтæй цæретæ,
Урух уин уæд еу гоцца!

Фидиуæзæг - уæ аздонæ,
Фиди фарнæ - Елсират, -
Æзгъæр фėста уæ хæдонæ,
Зæриндаг феста уæ над!

07.08.2022

Дзурдуат:

Исбайлæгъ ун - подрасти
Байлæхъ - колчан
Фудæнхæл - здесь: ненавистник, враг, злой подстрекатель
Фæсмæр - дерзость, наглость, враждебность
Соцъа - чёрная зависть
Аздонæ - приют
Елсират - мост в рай, через который не могут пройти грешники

НИФСИЙНИ СТЪАЛУ

Ка ни базудта, нитътъасхæ кодта
Нæ рагтаурæхътæн сæ сæйрæгти сæр, -
Фæндурти фæндур ка ни фестадæй,
Ниууох кодтонцæ ке гъарæнгитæ!?.

Сау-милазон æй, хортæ си кæсуй
Фиддæлти догæй, кæнти дзаманæй!?.
Саги бæдолæ руймон фестадæй,
Уозгалуй нæмæ берæгъи цæстау!?.

Кæмæй нин тæрсгæ 'й, кæмæй ледзгæ йæй,
Нæ хъонц, нæ уасхæ кæмæн багъарæн, -
Æрхæнифæди къурцдзæвæнти нин
Нифсийни стъалу ка баскъуæлхдзæнæй!?.

Рохс федæн нæмæ æргоц кæндзæнæй,
Фунуктъизау ни æрæхсбаддзæнæй!?. -
Къæсибадгутæ ку ралæг уонцæ,
Маддæлон æвзаг исæнтаудзæнцæ!?.

Ка нин ратдзæнæй фæрнити фарнæ,
Ис нæ тахдзæнæй ке арфи арфæ?..

01.08.2022

Дзурдуат:

Кæнти дзаманæй - издавна
Руймон - злой дух, дракон; еуæй-еу хатт низзайуй (рæуес) хелаги хузæн, руймон, зæгъгæ, хуннуй махмæ иногда у оленя появляется детёныш на змею похожий, «руймон», говорят, зовётся у нас 
Уасхæ - клятва
Æрхæнифæд - то же самое, что Æрфæнифæд
Фунуктъиз - домосед; сидящий в золе
Æрæхсбадун - успокоиться, угомониться
Къæсибадæг - здесь: избалованный, невоспитанный (про ребёнка)

ГЕУÆРГИЙ "ЗАР" - ИННЕРДÆМÆ

     Мæ синхон кизгæн æ зæрдæ
     Ку зонинæ, ку, бæлвурд...
                                 Малити Геуæрги

Мæ синхон кизгæн æ зæрдæ
Ку нæ зонун, ку, бæлвурд, -
Цæмæн дзорон ин цидæртæ,
Цæмæн гъарон ин еу дзурд!?.

Цæмæн цæуа минæвари
Гъур-гъургæнгæ мæ тикис, -
Цæмæн хæсса мин лæвари
Æрхи агæ æд рæхис!?.

Десæ-месæ дæр, сор-серæ,
Цæмæн фицон аги дзаг!? -
Ку си бахуæрон фурберæ,
Фæууодзæнæн федиссаг!..

30.07.2022

РОХСИ ÆРТАУ

Туаллæгти Янæн

Ниффалгæрон æй, æвæдзи,
Мæ бæлдити цъæх будур, –
Фал, ка ʻй зонуй, уоди æрций
Нæма ниххудта мæ хъур...

Нæ никъкъуæтти ʻй зари уæрццæ,
Нæма ʽркалдæй зар-мæсуг, –
Уодмедæггон нæма æрцæй
Арви æртæх – цæстисуг...

Æстæр-балци æздæхæнтæй
Мæ къахнæдтæ – арвидзаг...
Нæ, не ʻнцæ уæддæр ме ʻрхæнтæ
Нæ – мæстхалæ, нæ – хиццаг...

Уоди къарцæ, уоди хъонцæй
Фæлледзæги уæд нæ рун! –
Рохси æртау ци кæдзос æй,
Ци нæ секк кæнуй дзурун!?.

29.07.2022

Дзурдуат:

Уодмедæггон ун – формант от выражения «уодмедæг æрцæун» («прийти в себя») – «Быть пришедшим в себя»
Æстæр-балц – военный поход
Æздæхæнтæ – повороты
Æрхæн – рана
Мæстхалæ – очень горький
Хиццаг – предмет зависти (белой), завидный; желанный; радостный
Къарцæ – карцер, тюрьма (уод къарцау иссæй унгæг – подобно карцеру стало душе тесно)
Хъонц – здесь: печаль, грусть
Рохси æртау – крупица света
Секк – сомнение, подозрение
Дзурун кæнун – здесь: уничтожать
Ци нæ секк кæнуй дзурун – (буквально: Какое только сомнение (подозрение) не уничтожает) – от каких только сомнений (подозрений) не освобождает

МЕ 'НГАРТÆМÆ

Мæ сонтадæй кæд райдард дæн,
Кæд райзол æй мæ цъигъин,
Гъе уæддæр, уарзон æнгартæ,
Дæн уæ фæрци æз бонгин.

Мæ цъæх уалдзæги, мæ сæрди
Дæн уæ фæрци æдзæсхъез, -
Фæццæйледзуй ми идæрдти
Мæ фудонхæ, мæ фуднез.

Мæ игъæлдзæги, ме 'нкъарди
Æрниллæг ун, ирæзун, -
Мæ гъарæнгити, мæ зарти
Уæ табедзæ имисун...

26.07.2022

ДÆУ ÆНОЙ

Дæ зæрдæбæл цардæндæргъци
Зæрийнæ тæгтæй бид дæн, –
Зæрингъæлæс дæн дæ фæрци,
Дæу æной ба къуæтти дæн.

Дæу æной ледзуй мæ цийнæ,
Фæлмæн уогæй ци кæрз уй!?.
Мæ уоди æртау – хуфийнæ,
Мæ ристдæл си лæдæрсуй...

Ци ма гъæуй хъæрæу æрдзи, –
Цикорай фæрдуг нæма ʽй!?.
Нанай уæдæр, æ циргъ æрций
Æмпъозунцæ мæ зæруай.

И уæлцъонггитæ, æндзæртæн
Ку фæкъкъæртт уа сæ асхъод,
Гъе уæддæр дæуæн, мæ зæрдæ,
Нивонд уодзæнæй мæ уод!..

26.07.2022

На фото скульптура Гадаева Лазаря "Георгий Победоносец" 2003 г. Бронза. 70х60х30
Фото Елены Боевой.